5 (100%) 1 vote

Okres dorastania, to rozwojowo chyba najintensywniejszy czas w życiu człowieka. Charakteryzuje się on zmianami na wszystkich płaszczyznach naszego rozwoju – biologicznej, psychologicznej, społecznej, jak i duchowej. W bardzo szybkim tempie pojawiają się oznaki dojrzewania płciowego, rozwoju emocjonalnego i poznawczego. Dotąd posłuszne, “grzeczne” dziecko zmienia się w buntownika, który ośmiela się mieć własne zdanie, własne tajemnice oraz własną grupę odniesienia. To właśnie w okresie nastoletnim zaburzenia odżywiania mają najczęściej swój początek – w czasie kształtowania autonomii i indywidualizacji młodych osób, które redefiniują lub budują od nowa relacje z rówieśnikami, partnerami i rodzicami. Wtedy także pojawia się kryzys adolescencyjny.

 

kryzys-adolescencyjny

 

Kim jestem? O rozwoju tożsamości i zmianach w obszarze ciała

Nastolatek w okresie dorastania (adolescencji) przechodzi burzliwy czas: odczuwa chwile zwątpienia, dezorientacji i braku wiary w siebie oraz związane z nimi, często bardzo silne emocje. Kryzys adolescencyjny jest kryzysem normatywnym, który warunkuje uzyskanie dojrzałej tożsamości przez młodego człowieka. Pierwsza faza okresu dorastania rozpoczyna się w 11–12 roku życia, a cały proces trwa do osiągnięcia wieku młodzieńczego, czyli około dwudziestu lat. Druga faza następuje około 16. roku życia – od tego momentu nastolatek zaczyna bardziej świadomie i aktywnie poszukiwać swojej tożsamości oraz mocniej chronić własną niezależność. Ten okres charakteryzuje również większa wrażliwość na niesprawiedliwość, nietolerancję czy przemoc, a także brak wglądu, wzmożony krytycyzm względem własnej osoby oraz czarno-białe myślenie. Pomyślny przebieg tego okresu wyraża się poprzez ukształtowanie dojrzałej emocjonalnie osoby, która jest zdolna do nawiązywania trwałych relacji, podejmowania decyzji i przyjmowania odpowiedzialności za siebie i swoich bliskich.

Najważniejsze pytania stawiane w okresie dojrzewania dotyczą poczucia własnej tożsamości, podejmują próby zdefiniowania siebie – kim jestem? jaka/jaki jestem? co jest dla mnie ważne? Burzliwie zachodzące przemiany, dokonujące się na każdej rozwojowej płaszczyźnie funkcjonowania młodego człowieka – cielesnej (określanie siebie m.in. poprzez wygląd), psychologicznej (rozwiązywanie wewnętrznych dylematów, konfliktów), społecznej (angażowanie się w relacje poza rodziną) oraz duchowej (szukanie sensu życia, nadrzędnych wartości) – powodują, że dojrzewanie staje się okresem niezwykle stresującym, stanowiącym prawdziwe wyzwanie dla nastolatków. Gwałtownie zmieniające się ciało sprawia, że młody człowiek koncentruje uwagę na własnym organizmie i jego funkcjonowaniu. Często towarzyszy temu poczucie niepewności co do własnej atrakcyjności. W związku z charakterem i dynamiką tych zmian, adolescencja jest okresem szczególnie predysponującym do pojawienia się zaburzeń odżywiania.

 

Zrozumieć nastolatka

W związku z tym faktem, należy zwrócić szczególną uwagę na dzieci, które dojrzewają wcześniej lub później na tle ich grupy rówieśniczej. Ciało, które zmienia się drastycznie w ciągu tygodni (trądzik, nadwaga lub niedowaga) stanowi wewnętrzny dramat dla niejednego nastolatka. Często mało znacząca dla dorosłego uwaga, komentarz na temat wyglądu dorastającego chłopaka lub dziewczyny stanowią dla nich źródło psychicznego bólu. Pozytywne opinie innych dotyczące wyglądu paradoksalnie nie zmniejszają niepokoju dotyczącego obserwowanej przez dziecko wady, czy defektu. Dziewczęta są zazwyczaj niezadowolone z bioder, pośladków, brzucha, ud, wagi (częściej postrzegają siebie jako otyłe) i kształtu sylwetki, natomiast chłopcy duże znaczenie przywiązują do ramion, barków, klatki piersiowej i również wagi (niepokój budzi tutaj zbyt niska w ich ocenie masa ciała). Wiemy już, że zaburzenia jedzenia są wielowymiarowe z natury, wynikają z oddziaływania wielu sił w naszej kulturze, rodzinach i w nas samych. Także kryzys adolescencyjny może wpłynąć na rozwój choroby. Większe trudności związane z wyglądem przeżywają dziewczęta, co jest uwarunkowane przekazem społecznym i medialnym. Więcej o tym zjawisku pisze Renne Engeln w swojej książce pt. Obsesja piękna, którą szczególnie polecam wszystkim nastolatkom (obojga płci) i ich rodzicom.

Ciało w okresie adolescencji stanowi przestrzeń, w której nastolatek rozwiązuje swoje konflikty wewnątrzpsychiczne. W trudniejszych sytuacjach, kiedy młoda osoba nie radzi sobie w aktualnej sytuacji, mogą wystąpić u niej zachowania autodestrukcyjne (np. samookaleczanie, sięganie po używki), do których zaliczamy również zaburzenia odżywiania. Zachowania te można rozumieć jako próbę radzenia sobie z kryzysem, w którym przeżywane napięcie jest przenoszone na ciało, a czyn autodestrukcyjny przynosi wówczas krótkotrwałą ulgę. Należy pamiętać, że wszystkie zachowania autodestrukcyjne wskazują na pilną potrzebę podjęcia konsultacji psychologicznych i/lub psychiatrycznych.

 

Kryzys adolescencyjny – jak nastolatek może sobie pomóc?

W tym intensywnym rozwojowo, stresującym okresie kryzysu adolescencyjnego, kontrolowanie i nazywanie swoich emocji przychodzi nastolatkom z trudem. Czują się zagubieni, niezrozumiani, czasem nawet odrzuceni przez ich najbliższe otoczenie. Jak młody człowiek może pomóc sobie w tym czasie pełnym różnych wyzwań?

  • Znaleźć sieć wsparcia – jeśli najbliższa rodzina nie spełnia takiej funkcji, mogą to być przyjaciele, dalsi członkowie rodziny, pedagog lub psycholog szkolny. Osoby, którzy wykazują zrozumienie i którym można zaufać.
  • Postawić na samopoznanie – pomóc sobie w odpowiedzi na pytania: kim jestem? co jest dla mnie ważne? Krokiem do lepszego samopoznania może być np. założenie dziennika.
  • Rozpoznawać i nazywać pojawiające się emocje – próbować wychwytywać na bieżąco te momenty, w których pojawia się dana emocja i określić, czym ona jest oraz co ją wywołało.
  • Zadbać o swoje zdrowie psychiczne – w miarę możliwości kontrolować i redukować poziom stresu, zainteresować się tematem relaksacji i medytacji (które spokojnie można wykonywać samodzielnie w domu), poświęcić codziennie chwilę na rozwój innych zdrowych nawyków.
  • Dać ujście emocjom – starać się nie kumulować emocji w sobie, a wyrażać je otwarcie, w miarę możliwości na bieżąco.
  • Poszukać pomocy u profesjonalistów – nie trzeba czekać tutaj na specjalny moment. Jeśli czujemy, że nie dajemy rady, że coś nas przytłacza – to jest chwila, w której warto poszukać pomocy u psychologa, terapeuty lub lekarza. Jeśli rodzice nie widzą potrzeby, by zapisać swoje dziecko na wizytę – nastolatek może skorzystać z darmowego telefonu zaufania dla dzieci i młodzieży.

 

Typ terapii i metodę leczenia należy dopasować do pacjenta i jego potrzeb. Może to okazać się dość czasochłonnym procesem, jednak zdecydowanie wartym wysiłku. Zachęcam, by spróbować nie zrażać się po pierwszej wizycie u specjalisty, jeśli okaże się, że nie była ona tym, czego szukaliście. Warto próbować dalej – aż znajdziecie TEGO człowieka lub TEN właściwy zespół specjalistów.

 

Iga Stanek –  Jestem psychologiem, trenerem i interwentem kryzysowym w trakcie szkolenia psychoterapeutycznego w nurcie integracyjnym. Prowadzę poradnictwo psychologiczne online oraz warsztaty rozwoju osobistego dla młodzieży i dorosłych. Na blogu kryzysowi.pl piszę o zdrowiu psychicznym, pielęgnowaniu uważności oraz projektowaniu spełnionego życia. Specjalizuję się w obszarze kryzysu ćwierci wieku.

 

Chcę zapisać się na newsletter i otrzymywać darmowe materiały PDF!

Nigdy nie otrzymasz od nas spamu. W każdej chwili możesz też zrezygnować. Twoje dane nie zostaną nikomu udostępnione, ani wykorzystane w celach marketingowych przez osoby trzecie.