Rate this post

Na pierwszy rzut oka może się wydawać, że ortoreksja zupełnie różni się od najczęściej występujących zaburzeń odżywiania, jakimi są anoreksja i bulimia. Tymczasem mają one ze sobą całkiem sporo wspólnego. Co je łączy, a co dzieli? Jak wygląda relacja ortoreksja a zaburzenia odżywiania?

 

ortoreksja-a-zaburzenia-odzywiania

 

Ortoreksja na tle innych zaburzeń odżywiania

Przede wszystkim, w każdym z tych zaburzeń jedzeniu przyznaje się nadmierną rolę w życiu. Tak, jak osoba chorująca na anoreksję przez większą część dnia może zastanawiać się, jak zminimalizować spożycie kalorii, jak uchronić się przed rodzinnym obiadem lub zahamować uczucie głodu, jak osoba cierpiąca na bulimię obmyślać całodzienną głodówkę, po której mogłaby urządzić sobie ucztę i bez świadków wszystko zwrócić, tak osoba mająca problem z ortoreksją może cały dzień planować pod kątem przygotowywania posiłków, zakupów spożywczych i uniknięcia jedzenia pizzy ze znajomymi. We wszystkich zaburzeniach obecne są też dotkliwe wyrzuty sumienia po zjedzeniu czegoś niezgodnego ze swoimi założeniami. Od „sukcesów” w ich spełnianiu w dużej mierze zależy też samoocena chorych. Jakie płaszczyzny porównania zaburzeń odżywiania możemy przyjąć?

 

Poznaj historię Moniki, która wyleczyła się z ortoreksji

 

Płaszczyzny porównania zaburzeń odżywiania

1. Restrykcje dietetyczne

Są cechą charakterystyczną dla anoreksji i ortoreksji (przy czym w przypadku anoreksji chodzi bardziej o ilość, a ortoreksji – jakość), jednak wcale nie tak rzadko zdarzają się one w przypadku bulimii, pełniąc rolę zachowania kompensacyjnego (np. głodówka po całym dniu napadów).

 

2. Czynniki psychologiczne i rodzinne

W przypadku dobrze poznanych zaburzeń odżywiania, takich jak anoreksja czy bulimia, szczegółowo opisano współzależności pomiędzy konkretnymi czynnikami, a rozwojem tych zaburzeń. Przykładowo, w przypadku anoreksji twierdzi się, że najczęściej typowa chora, to młoda dziewczyna lub kobieta rasy białej, wyróżniająca się zazwyczaj ponadprzeciętną inteligencją i skłonnością do perfekcjonizmu. Zazwyczaj osoby te wykazują podobne cechy osobowości charakterystyczne równocześnie dla typu osobowości anankastycznej m.in. pedanterię, narcyzm, niepewność i różnego rodzaju lęki, zwłaszcza przed odrzuceniem lub brakiem kontroli nad swoim życiem, a także zaniżoną samoocenę i skłonności autodestrukcyjne. Można wyróżnić również konkretne wzory funkcjonowania rodzin, w których ryzyko zachorowania dziecka na anoreksję jest największe. Wiele jest też prac opisujących typową osobowość bulimiczną. Często są to osoby mające tzw. osobowość z pogranicza, chwiejne emocjonalnie, impulsywne. Tymczasem trudno jest wyróżnić konkretne cechy charakteru pojawiające się u osób ze zdiagnozowaną ortoreksją. Również w badaniu obejmującym ocenę osobowości oraz postrzeganie więzi i zachowań występujących w rodzinie, ortorektycy znacznie lepiej postrzegali stosunki panujące w rodzinie, niż osoby z grupy kontrolnej, co nie pozwalałoby uzasadnić występowania ortoreksji patologicznymi relacjami pomiędzy członkami rodziny.

 

3. Dążenie do redukcji masy ciała

Jeden z głównych czynników napędzających anoreksję i bulimię. Powszechnie uznaje się, że dla ortorektyków masa ciała nie ma znaczenia, a ich dieta podyktowana jest tylko dążeniem do perfekcyjnego zdrowia. Tymczasem sam twórca pojęcia ortoreksji wspomina o tym, że nie zawsze tak jest. Bratman pisze o tym, jako o jednej z ukrytych przyczyn, leżących często u podłoża ortoreksji, zwłaszcza w przypadku kobiet. Terminem convert conformity (ang. przekształcony konformizm) określa sytuację, w której wybrany reżim dietetyczny pozwala osiągnąć powszechnie przyjęte w społeczeństwie standardy piękna, bez przyznawania się do tego zarówno przed sobą, jak i przed innymi, aby uniknąć posądzenia np. o egoizm, bądź próżność. Utratę masy ciała po przejściu na mającą służyć zdrowiu dietę – np. wegetariańską lub bardziej restrykcyjną – traktuje się wówczas jako oczekiwany, pozytywny skutek uboczny. Może dochodzić do sytuacji, w której każdej podjętej decyzji, mającej służyć poprawie zdrowia, towarzyszy jednocześnie nie do końca uświadamiana chęć schudnięcia. Dobrym przykładem mogą być np. głodówki. Podczas gdy osoba je stosująca tłumaczy je chęcią oczyszczenia organizmu, w rzeczywistości, jako równie ważny ich efekt, uważa szybką utratę masy ciała. Takie zachowania pozwalają osobom je przejawiającym uniknąć wyrzutów sumienia i czynią jeszcze trudniejszym uświadomienie sobie istniejącego problemu.

 

4. Zagrożenia wynikające z zaburzeń odżywiania

Paradoksalnie, obsesja na punkcie poprawnego żywienia również może mieć szkodliwe efekty. Jej skutki zazwyczaj są podobne do tych występujących w anoreksji:

-wyniszczenie organizmu
-zaburzenia pracy różnych układów
-niedobory

Ma to miejsce zwłaszcza w przypadku ograniczenia swojej diety do bardzo wąskiej gamy produktów. Nie można jednak lekceważyć też zagrożeń związanych ze zdrowiem psychicznym, wspólnych dla wszystkich zaburzeń odżywiania. Bardzo niepokojące jest także zjawisko płynnego przechodzenia z jednego zaburzenia w drugie.

 

Z anoreksji lub bulimii w ortoreksję

Badania z 2014 roku, mające na celu określenie zależności między występowaniem zaburzeń odżywiania i ortoreksji, porównały wyniki uzyskane za pomocą testu ORTO-15 (będącego narzędziem do diagnozy ortoreksji) w przypadku grupy osób z postawioną diagnozą anoreksji lub bulimii oraz grupy kontrolnej. Grupa ze stwierdzonymi zaburzeniami odżywiania była zbadana zarówno podczas pierwszej wizyty, rozpoczynającej proces leczenia w klinice, jak i po minimum 36 miesiącach od czasu zakończenia leczenia. W grupie osób ze stwierdzonymi zaburzeniami odżywiania, podczas pierwszej wizyty ortoreksję zdiagnozowano u 28% osób. Po 3 latach od zakończenia leczenia, w tej samej grupie odsetek ten zwiększył się do 53%, przy jednoczesnym zmniejszeniu nasilenia symptomów pierwotnie rozpoznanych zaburzeń. Grupa kontrolna została przebadana raz i ortoreksję stwierdzono w niej u 2% osób uczestniczących. Autorzy badań sugerują, że przejście z zachowań anorektycznych bądź bulimicznych na zachowania ortorektyczne, oprócz konotacji związanych z zachowaniem kontroli nad swoim odżywianiem, może być ubocznym skutkiem terapii poznawczo-behawioralnej, która jest najczęściej stosowana w przypadku leczenia zaburzeń odżywiania. Zgodnie z jej założeniami, pacjenci uczą się traktować pożywienie, jako lekarstwo, co pomaga im pozbyć się lęku przed jedzeniem i powrotem do prawidłowej masy ciała. Rezultatem jest przesadne skupienie pacjentów już nie na destrukcji swojego ciała, lecz przeciwnie – na trosce o nie. Inne badania również wykazały większą tendencję do zachowań ortorektycznych u osób z mniej nasilonymi objawami patologicznych zachowań charakterystycznych dla anoreksji i bulimii.

 

Dowiedz się więcej o przyczynach i objawach ortoreksji 

 

Ortoreksja a zaburzenia odżywiania

Podsumowując, ciężka postać ortoreksji wcale nie musi być mniej groźna od najczęściej spotykanych zaburzeń odżywiania. Zjawisko coraz szerszego jej występowania nie powinno być lekceważone.

 

Aleksandra Narewska –  mgr dietetyk, absolwentka Gdańskiego Uniwersytetu Medycznego i Uniwersytetu Morskiego w Gdyni. Pokonała zaburzenia odżywiania, a teraz poprzez swoją pracę pomaga w osiągnięciu tego celu innym. Promotorka rozsądnego podejścia do zdrowego odżywiania.

 

Bibliografia

  1. Barnes M., Caltabiano M. The interrelationship between orthorexia nervosa, perfectionism, body image and attachment style. Eat Weight Disord. 2016. Dostępne on-line: http://link.springer.com/article/10.1007%2Fs40519-016-0280-x Bratman S, Knight D. Health food junkies. Orthorexia nervosa: Overcoming the obsession with healthful eating. New York: Broadway Books 2000.
       2. Holtom-Viesel A., Allan S. A systematic review of the literature on family functioning across all eating disorder diagnoses in comparison to control familie., 2014,  39: 29-43
       3. Jośko J., Kamecka-Krupa J. Czynniki ryzyka anoreksji. Probl Hig Epidemiol., 2007,  88: 254-258
       4. Larsen K. Similarities and differences between eating disorders and orthorexia nervosa. 2013. Praca magisterska. Dostępna on-line: https://brage.bibsys.no/xmlui/bitstream/handle/11250/171882/LarsenKI2013v.pdf?sequence=1&isAllowed=y
       5. Mroczkowska D. Postrzeganie i rozumienie zaburzeń jedzenia – fakty i mity. Forum Medycyny Rodzinnej., 2012,  6: 82-91
       6. Шепетовская Э., Шепетовская А. Orthorexia Nervosa: Personality Traits and Family Traits. Zeszyty Naukowe Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego. Психологічні перспективи. 2012,  20: 280-285

 

Chcę zapisać się na newsletter i otrzymywać darmowe materiały PDF!

Nigdy nie otrzymasz od nas spamu. W każdej chwili możesz też zrezygnować. Twoje dane nie zostaną nikomu udostępnione, ani wykorzystane w celach marketingowych przez osoby trzecie.